Öldürülen Tanrı'nın miras kavgası

Ön notlar:

Bitirdikten sonra tekrar okur ve eleştirmen gözü ile inceledim bu metni.

"Neden otorite kavramını kullandım?" diye düşündüm uzun uzun.

Bilinçaltımdaki bir Max Weber kırıntısı beni etkilemiş olabilir: "Otoritenin meşruiyeti" için "Bir kurum ne kadar yasal görünse de, halkın gözünde meşruiyetini kaybederse karizmatik ve gayriresmî otoritelerle rekabet etmek zorunda kalır" diyordu özetle. Ve Otoritenin 3 Temel Meşruiyet nedeni şöyle sıralıyordu: 

• Geleneksel Meşruiyet:  Kadim alışkanlıklar ve geleneklerden kaynaklanır
• Karizmatik Meşruiyet: Olağanüstü kişiliklere atfedilen güçten kaynaklanır.
• Yasal-ussal Meşruiyet: Kurumsal ilişkiler ve toplumsal uzlaşılardan kaynaklanır. 

"Boşluk" kavramını kullanırken de muhtemelen "Durkheim’ın Anomik Toplum Kavramı" ile ilgili görüşleri su yüzüne çıkmış olabilir. Durkheim, anomiyi yani ölçüsüzlük / kuralsızlık halini toplumsal çözülmenin temel nedeni görüyor ve resmi kurumların ölçü/kural (norm) üretme kapasitesi zayıfladığında, boşluğu organize suç yapılarının dolduracağını savunuyor.

Friedrich Nietzsche'yi bu yazı için sadece enstürman olarak kullandığımı özellikle belirtmek zorundayım. Ama onun meşhur kinayeli felsefik söylemi olmadan yazının iskeleti tuzla buz olacaktı. Söylemin kinaye olmadığını savunanlar da olacaktır ama konumuz bunu tartışmaya uygun değil. 

Aslında sadece "Resmi Ahlak Örgütleri ile Organize Suç Yapıları Nasıl Paralel Büyüyebiliyor?" sorusuna yanıt arayışından doğan bu metin amacına ne kadar ulaştı emin değilim. Belki de önce "bu soru nereden zuhur etti?" sorusunu cevaplamam lazım emin olmam için. Hatırlayabilirsem onu da sizinle paylaşırım. Ama inanın hatırlamak için kendini yormak da istemiyorum.

Resmi Ahlak Örgütleri ile Organize Suç Yapıları Nasıl Paralel Büyüyebiliyor?

İlk bakışta, dünyanın dört bir yanında dini kurumların yaygınlaşması ve büyümesi ile organize suçların artması ve organize suç örgütlerinin büyümesi çelişki gibi algılanabilir. Ancak, Yaratıcı'nın  senaryosunun insanlığı getirdiği noktada bunun çelişki değil, "doğal açmaz" olduğunu idrak etmek ve açmazdan önce son çıkış aramak gerekiyor.

İbrahimi geleneğe göre çıkışı görebilmenin ilk adımı içinde çırpınmak yerine, tabloya dışardan bakmayı denemektir.

Şirk Çağının Doğuşu

Tablo ortada

İnsanlar, fıtratları gereği korkak ve koruyucu güçlere ihtiyaç duyan yaratıklar olarak doğar. Önce sığınak ve emniyet ararlar. Sonra iyiyi, güzeli ve doğruyu sorgular, kendilerinden güçlü otoriteleri analiz ederek "Yaratan"a ulaşırlar.

İnsanların fıtratındaki korkaklığı ve Yaratıcıya meylini kullanan "çıkarcılar" kadim çağlardan bu yana kendilerini "Tanrı" ilan ederek onlardan yararlanmaya başladılar. Ancak karşılarında "Yaratıcıların elçileri"ni buldular. Elçilerin etkisini fark ettiklerinde "Tanrı görünmek" yerine "Tanrı Adına konuşarak" insanlardan yararlanmanın daha az riskli ve daha etkili olduğunu fark edip, strateji değiştirdiler.

Tanrı Adına Zulüm Çağı

"Tanrı Adına konuşmanın" verdiği güçle güçlerine güç katan "hakim otoriteler", zamanla kendilerini sorgulayan her gücü "Tanrı'ya Karşı" ilan ederek yollarından kaldırmayı başardılar. Her Elçi ile gelen İlahi Mesaj güncellemesinin ardından, önce heterodoks "hakim otoriteler" çıktı sahneye.  Sonra ortodoks "hakim otoriteler" onlara üstünlük kurdular. Güçlenen her ortodoks  "hakim otorite" "Tanrı Karşıtı" ilan ettiği yapıları ezdikten sonra dengi veya daha güçlü ortodoks hakim otoritelerle" karşı kaşıya kaldı.  Ya birbirlerini ezerek ya da "evrelsel ortodoks örgütlenme" modelleri kurarak devam ettiler yollarına...

Zamanla "Tanrı Adına Konuşanlar" kurtarmak için geldikleri insanların itaatsizliğinden ürkmeye başlayıp, "Tanrı Adına Boyun Eğdirme" yöntemleri keşfettiler!  Ve dünya "Tanrı Adına" zulmeden "hakim otoriteler" ile kaplandı. 

Ve Yaratan, Tanrı'yı Öldürdüğünde...

İlahi mesajla aklını kullanmaya davet edilen İnsanoğlu, İbrahimi yöntemle her çağda "Tanrı adına konuşanlar"ın gerçek yüzünü görüyor ve gösteriyordu. Ancak "Tanrı Adına Konuşanların" zulmü o kadar ağırdı ki fıtratındaki korkaklık ve içinde bulunduğu ortamdaki emniyetsizlik nedeni ile onların karşısına doğrudan çıkma şansı bulamıyordu. 

Ama "otoriter yapı içindekilerin kendisine diğer Tanrı Adına Konuşanlardan daha fazla pay alma hesapları" dışardan yıkılması imkansız görünen yapıyı içeriden yıpratıyor ve çürütüyordu. Yapı büyüdükçe, hesap yapan Tanrı Adına Konuşanlardan kendine fazla pay isteyenlerin sayısı çoğalıyor ve hesaplar artıyor, çürüme katlanıyordu" Çöküş kaçınılmazdı, Tanrı Adına Konuşanlar "çöken yapının sağlam kalan bölümlerinde yaşayabilmek için hesaplarını bir kez daha değiştirdiler.

Yüzyılın sonunda, bir düşünür “Tanrı öldü” diye haykırdı. Doğal olarak "Tanrı Karşıtı" ilan edildi ve lanetlendi. 

Oysa haklıydı. Yaratıcı iradenin kader ağı, "Tanrı Adına Konuşan binlerce yılık hakim otoriteyi" çökertmişti.

"Tanrı Öldüğü" için rahatlayan insanlar, önce bilim ve siyaset, sonra eğitim alanından uzaklaştırdılar "Tanrı Adına Konuşanları"... Ama oluşan boşluk kısa zamanda onlara daha korkunç rüyalar vehmettirdi.

Yaratıcıdan korksa da gelecekteki belirsizlikten daha çok korkan bazı insanlar oluşan denetimsizlik ortamını "fırsat" sayarak, geleceğe güvenle bakabilecekleri "birikimleri" çoğaltma ve  diğer insanlardan daha güvenli yaşayabilecekleri "mekan" bulabilme mücadelesine daldılar. 

Mücadele öyle bir noktaya vardı ki,  herkes “her şey mübah mı?” sorusunu sordu birbirine uzun süre. Belirsizlik, düzensizlik, hesap sorucu iradenin eksikliği ve toplumsal çözülme kaygıları çığ gibi arttı. 

Ve kendilerini koruyacak güçlere duydukları ihtiyaç bir kez daha tuzağa sürükledi onları.

Ortalığı yer yer "hakim otoritelerden" daha güçlü “adalet” ve “emniyet” ortamı sağlayan ama bunun için ağır bedeller isteyen yapılar kaplamıştı. Ödenen bedele göre sağlanan adalet ve emniyet ortamı da artıyor ya da azalıyordu. Onların kurtulmaya çare olarak daha güçlü hakim otoriteleri yardıma çağırdılar.  Çatısına sığınılan yeni "Hakim Otoriteler" onları "tatmin ederek" yönetebilmek için kendi kontrollerinde "Tanrı Adına Konuşan" kurumlar oluşturdular. 

Doğrudan "hakim otorite"nin kontrolünde, anayasal güvenceye sahip, bütçesi ve personel sayısı sürekli artan “Resmi Ahlak Kurumu” insanlara aradıkları huzur vaat ediyordu. Ancak o huzura ulaşmak da kolay değildi. Çünkü her nasılsa onlarla neredeyse aynı hızla büyüyen, yer yer resmi kurumlardan daha etkili “adalet”, “koruma”, "sorun çözme," "işi halletme" sunan organize suç yapıları vardı. Yeraltı ağları gibi görünüyorlardı ama yer üstündeki bazı "hakim otorite temsilcileri" kendilerini görevlendirenlerden çok onlardan korkuyorlardı

Biri resmi ve yasal, kutsal bir mirası temsil ederek insanları suç işlememeye, yardımlaşmaya ve dayanışmaya çağıran diğeri yasadışı insanları suç işleyerek güçlü kılmaya çağıran iki yapı vardı ortada.

İnsanların mantıksal beklentileri, resmi ahlak kurumu güçlendikçe, organize suç çağrısı yapan güçlerin zayıflamasıydı.  Oysa sosyal vakalar tam tersini gösteriyordu: Bu iki kurum, eşzamanlı ve doğru orantılı güçleniyordu. Üstelik "insanları suç işleyerek güçlü olmaya çağıran güç" zaman zaman kendisini

"Yeni hakim otoriteler"  her iki güce de dileği zaman müdahale edebilmenin rahatlığı ile kendisini onların varlığında daha güçlü hissediyordu. Resmi ahlak kurumları, onları hem meşrulaştırıyor, hem onların işine yarayacak resmi gerçekleri üretiyor hem de normlarını kutsalla uyumlaştırarak halkın gönlünde yer bulmasını sağlıyordu.

Öte yandan öncelikle yasalar ve resmi adalet temsilcileri ile düzeni sağlamaya çalışsa da, daha çok güçlenmek adına "ahlak kurumu temsilcileri ve "insanları suç işleyerek güçlü olmaya çağıran güç"lerin içeri sızdırdığı temsilcileri ayırmakta zorlandığından, gerektiğinde kiralık güç olarak kullanabileceği "alternatif güç merkezleri"ni yok etmek işlerine gelmiyordu. En büyük kabusları şüphesiz ki kontrol dışına çıkacak güce ulaşmalarıydı.

İnsanlar artık finansal açıdan hızla büyüdükçe, insan sayısı arttıkça etkisi azalan ve "Tanrısal meşruiyeti" sorgulanan Resmi Ahlak Kurumları ve yaşadıkları mahallerde onları şikayet edecekleri makamlardan daha çok korktukları "organize suç çağrısı yapan güçlerin" arasında "kimin gölge otorite", "kimin etkili olduğu" bilmecesini çözmek zorunda kalıyordu. ,

Belki de resmi ahlak kurumları ile yeraltı dünyası arasındaki ilişki, göründüğünden daha karmaşıktı. Biri topluma neyin doğru olduğunu anlatmaya çalışırken, uzun vadeli çözümleri çare olarak sunuyor, diğeri günlük hayatta karşılaşılan sorunlara hızlı ve somut çözümler vaat ediyordu.

Biri kamusal meşruiyetini, diğeri gayriresmî bağlılık ilişkilerini koz olarak kullanıyordu.  Üstelik yapıların içinde "ikili ahlak, "iç yozlaşma" ve “ikiyüzlülük” hakim olduğu için de insanlar kendilerine yakın olana şirin görünme kalkanına sığınarak ayakta kalmaya çalışıyorlardı. ,

Aslında insanlar hep farkındaydılar: 

Kendilerinden daha güçlü otoritelere muhtaçtılar ama o otoriteyi denetleyebilecek güçten mahrum kaldıkça çaresizlikleri sürecekti. Ya "eğildiğinde doğrultmalarını isteyen bir Ömer" bekleyeceklerdi ya da "kendilerini otoriteden güçlü kılacak ama otoritenin hakkını yedirmeyecek bir formül" bulacaklardı. 

Dip not: Bu yazı, herhangi bir kurumu hedef almaksızın, teorik sosyolojik modelleme sorgulamasıdır. Okuyanların kafasında şekillenen tüm benzerlikler tesadüfidir.

Yaşar İliksiz - mistikalem.com

@yasariliksiz

[email protected]