-Hubble arşivi yapay zekâ ile kısa sürede tarandı
Yapay zekâ, Hubble Uzay Teleskobundan gelen ancak insan algısı ile çözülemeyerek arşivlenen verileri taradı. Bir insan için samanlıkta iğne aramaktan farksız işlem sayesinde, binlerce sıra dışı gökcismi kayda geçti. Astronomlar, yapay zekâ destekli yeni bir yöntemle Hubble Uzay Teleskobu’nun 35 yıllık arşivini taradı.
Kayda geçmemiş 800’den fazla kozmik anomali keşfedildi
Avrupalı astronomlar, Hubble Uzay Teleskobu’nun Hubble Legacy Archive (HLA) arşivinde yer alan devasa veri yığınını incelemek için yapay zekâ destekli yeni bir yöntem geliştirdi. Avrupa Uzay Ajansı’ndan (ESA) David O’Ryan ve Pablo Gómez liderliğindeki ekip, yaklaşık 100 milyon görüntü kesitini sadece iki buçuk günde tarayarak yaklaşık 1400 sıra dışı gök cismi belirledi.
Araştırmacılar, çarpışan galaksiler, kütleçekimsel mercekler ve halka galaksiler gibi nadir kozmik yapıların, artan teleskop verisi nedeniyle geleneksel yöntemlerle tespit edilmesinin giderek zorlaştığını vurguluyor. Hubble’ın 35 yılı aşan gözlem geçmişi ise bu tür anomaliler için adeta bir “kozmik hazine sandığı” niteliği taşıyor.
Çalışmanın başyazarı David O’Ryan, Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan makalede, “Hubble arşivi onlarca yıla yayılan benzersiz gözlemler içeriyor. Ancak bu kadar büyük bir veri setinde insan gözüyle sistematik tarama yapmak artık mümkün değil,” değerlendirmesinde bulundu.
AnomalyMatch programı ile uzay arşivleri yeniden inceleniyor
Araştırma ekibi, insan beyninin örüntü tanıma yeteneğinden esinlenen bir sinir ağı geliştirerek bu soruna çözüm buldu. “AnomalyMatch” adı verilen yapay zekâ aracı, denizanası galaksileri, kütleçekimsel yaylar ve alışılmadık yıldız oluşum bölgeleri gibi nadir gök cisimlerini tanıyacak şekilde eğitildi.
Bu yöntemle Hubble arşivi ilk kez baştan sona sistematik biçimde tarandı. Algoritmanın “yüksek olasılıklı anomali” olarak işaretlediği kaynaklar, daha sonra araştırmacılar tarafından tek tek incelendi. Sonuçta 1300’den fazla gerçek anomali doğrulandı; bunların 800’den fazlasının bilimsel literatürde daha önce yer almadığı ortaya çıktı.
Keşfedilen anomalilerin büyük bölümü, birleşme veya etkileşim halindeki galaksilerden oluştu. Ayrıca, ön plandaki galaksilerin kütleçekimiyle arka plandaki galaksilerin ışığını büken kütleçekimsel mercekler, gaz “dokunaçları”na sahip denizanası galaksiler, büyük yıldız kümeleri içeren sistemler ve kenardan görüldüğünde “hamburger” ya da “kelebek” görünümü alan gezegen oluşum diskleri de tespit edildi. Bazı nesneler ise mevcut sınıflandırmaların hiçbirine uymadı.
Çalışmanın ortak yazarı Pablo Gómez, “Hubble gibi kapsamlı bir arşivde bile bu kadar çok yeni ve sıra dışı nesne bulmak, yapay zekânın bilimsel potansiyelini açıkça gösteriyor,” dedi.
Astronomlar, Euclid, Vera C. Rubin Gözlemevi ve Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu gibi yeni nesil gözlemevlerinden gelecek dev veri akışı karşısında, AnomalyMatch benzeri yapay zekâ araçlarının evrende daha önce hiç görülmemiş olguların keşfine kapı aralayacağını belirtiyor.
mistikalem.com
Yorumlar