Türkiye'nin 2026-2030 dönemini kapsayan Yapay Zeka Eylem Planı, yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesi, yaygınlaştırılması ve yönetilmesine yönelik ulusal stratejiyi ortaya koyan kapsamlı bir yol haritası niteliği taşıyor. 

Planda, yapay zekanın ekonomik büyüme, kamu hizmetleri, sanayi üretimi, bilimsel araştırmalar ve dijital egemenlik üzerindeki etkilerini dikkate alarak, insan kaynağından veri altyapısına, yatırım ortamından uluslararası iş birliğine kadar geniş bir alanda faydalar hedefleniyor.

2026-2030 dönemini kapsayan planın dikkat çeken sayısal hedefleri arasında iki yıl içinde 5 milyon vatandaşın yapay zeka eğitimi alması, 10 bin ileri düzey uzman ve 100 bin uygulama profesyonelinin yetiştirilmesi, en az 2 bin kamu veri setinin erişime açılması, ülkenin veri merkezi kapasitesinin 1 gigavat seviyesine çıkarılması ve yapay zeka ekosistemine yönelik en az 10 milyar dolarlık yatırımın harekete geçirilmesi bulunmaktadır.

Genel çerçevede değerlendirildiğinde Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı, insan kaynağı, veri, altyapı, yatırım, üretim ve yönetişim başlıklarını tek bir stratejik çatı altında birleştirmeyi amaçlayan ulusal bir dönüşüm programı olarak tanımlanabilir. Planın başarısı ise kamu kurumları, üniversiteler, araştırma merkezleri, özel sektör ve girişimcilik ekosisteminin ortak katkısına bağlı görünüyor..

Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı, küresel dönüşüm sürecinde Türkiye'nin konumunu güçlendirmeyi amaçlayan dört temel eksen üzerine inşa ediliyor: "Fark Et", "İstifade Et", "Üret" ve "Yönet".

Bu eksenler, toplumun yapay zeka okuryazarlığının artırılmasından yerli büyük dil modellerinin geliştirilmesine, veri merkezlerinin büyütülmesinden yapay zeka yatırımlarının teşvik edilmesine kadar birbirini tamamlayan hedefler içermektedir.

Plan kapsamında ilk aşamada toplumun yapay zekaya uyumunu güçlendirmek amacıyla ulusal eğitim programları ve yaygın okuryazarlık çalışmaları öngörülmektedir. Bunun yanında araştırmacıların, girişimcilerin ve kamu kurumlarının kullanımına açılacak ulusal veri altyapılarının oluşturulması hedeflenmektedir. Sağlık, tarım, savunma ve elektronik ticaret gibi alanlarda kamu verilerinin erişilebilir hale getirilmesi, veri temelli yenilikçiliğin artırılması açısından stratejik bir unsur olarak değerlendirilmektedir.

Planın ikinci aşaması, yapay zekanın ekonomik ve toplumsal faydaya dönüştürülmesini amaçlamaktadır. Bu kapsamda kamu hizmetlerinin yapay zeka destekli hale getirilmesi, veri merkezi kapasitesinin artırılması ve yerli yapay zeka çözümlerinin kamu tarafından desteklenmesi öngörülmektedir. Özellikle sağlık, enerji ve akıllı üretim sektörlerinde faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli işletmelerin yapay zeka teknolojilerine erişimini kolaylaştıracak mekanizmalar geliştirilmesi planlanmaktadır.

Üçüncü eksen olan "Üret" başlığı altında ise Türkiye'nin kendi yapay zeka teknolojilerini geliştiren bir ülke konumuna yükselmesi hedeflenmektedir. Yapay zeka araştırma fonları, girişim sermayesi mekanizmaları ve yeni teknoloji bölgeleri aracılığıyla araştırmacılar ile girişimcilerin desteklenmesi öngörülmektedir. Yerli büyük dil modelleri ve Türkçe merkezli üretken yapay zeka sistemleri bu yaklaşımın temel unsurları arasında yer almaktadır.

Dördüncü eksen olan "Yönet" ise yapay zekanın sürdürülebilir ve güvenli biçimde geliştirilmesine yönelik yönetişim mekanizmalarını kapsamaktadır. Veri merkezleri, bulut altyapıları ve yapay zeka yatırımlarına yönelik büyük ölçekli finansman modelleri oluşturulurken, uluslararası yatırımcılar için daha hızlı ve öngörülebilir süreçlerin hayata geçirilmesi hedeflenmektedir. Aynı zamanda Türkiye'nin uluslararası kuruluşlarda yapay zeka standartlarının belirlenmesine katkı sağlayan ülkeler arasında yer alması öngörülmekte.

Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı (2026-2030)

Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı , dört ana eksen üzerine kuruluyor:

• Fark Et
• İstifade Et
• Üret
• Yönet

Türkiye Yapay Zeka Eylem Planındaki her ana eksen altında dört ana eylem bulunuyor.

1. FARK ET

Toplumun yapay zekaya hazırlanması

Ulusal Yapay Zeka Okuryazarlığı Programı

• Türkiye genelinde başlatılacak.
• Yapay zekanın fırsatları ve riskleri anlatılacak.
• Her yaş grubunun yapay zekayı güvenli kullanması hedeflenecek.

81 ilde yapay zeka atölyeleri

• Tüm illerde yapay zeka okuryazarlığı atölyeleri kurulacak.
• İlk iki yılda 5 milyon kişiye eğitim verilecek.

İnsan kaynağı hedefi

• 10 bin ileri düzey yapay zeka uzmanı yetiştirilecek.
• 100 bin yapay zeka uygulama profesyoneli yetiştirilecek.

Ulusal Veri Kütüphanesi

• Kamu verileri araştırmacılara ve girişimcilere açılacak.
• En az 2 bin kamu veri seti erişime sunulacak. Öncelikli Alanlar: Sağlık,  Tarım,  Savunma,  Elektronik ticaret

Yapay zeka düzenleme çerçevesi:  Kullanıcı haklarını koruyan mevzuat hazırlanacak.
Yatırımcılar için öngörülebilir kurallar oluşturulacak. Risk temelli düzenleme yaklaşımı uygulanacak. Mahremiyet ve veri güvenliği korunacak.

2. İSTİFADE ET

Yapay zekanın ekonomiye ve kamuya uygulanması

Veri merkezi kapasitesi artırılacak.

• Hedef: 2030'a kadar veri merkezi kurulu gücünün en az 1 GW seviyesine çıkarılması.

Veri merkezleri için yeni mevzuat

• Uluslararası standartlar esas alınacak.
• Enerji verimliliği zorunlu hale getirilecek.

Yapay zekalı kamu hizmetleri

• E-Devlet sistemi yapay zeka destekli hizmetlere dönüştürülecek.
• Vatandaş doğrudan yapay zeka destekli kamu hizmetleriyle karşılaşacak.
• Kamu yatırımlarında yapay zeka payı
• Kamu yatırım programlarının en az yüzde 2'si yapay zeka projelerine ayrılacak.
• Kamu ilk müşteri modeli
• Yerli yapay zeka çözümlerinin ilk kullanıcısı devlet olacak.
• Başarılı yerli sistemlere referans oluşturulacak.

Yapay zeka kuponları

• KOBİ'lere yönelik destek mekanizması kurulacak.

Öncelikli sektörler: Sağlık,  Enerji,  Akıllı üretim
Amaç: Fikirlerin sahada test edilmiş ürünlere dönüşmesi., OBİ'lerin yapay zekaya erişiminin kolaylaştırılması.

3. ÜRET

Yerli yapay zeka ekosistemi oluşturulması

Yapay Zeka Büyüme Bölgeleri

• Kurulacak yeni bölgelerde: Enerji altyapısı hazır olacak. Veri altyapısı hazır olacak.
  Yatırımcılar doğrudan yerleşebilecek. Araştırmacılar hızlı prototip geliştirebilecek.

Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu

• Destek alanı: Akademik araştırmalar,  Bilimsel projeler Yapay Zeka Büyüme Fonu, Destek alanı

Yapay Zeka Büyüme Fonu 

• Girişimler, Start-up'lar,  Ölçeklenme süreçleri

Türkçe Büyük Dil Modelleri

• Öne çıkan projeler: TÜBİTAK Bilge,  T3 Vakfı – Baykar Büyük Dil Modeli, HAVELSAN'ın 9 milyar parametreli modeli
• Amaç: Dijital egemenliğin güçlendirilmesi. Türkçe merkezli üretken yapay zeka altyapısı kurulması. Robotik ve akıllı üretim Yapay zekanın imalat sanayiinde kullanımı yaygınlaştırılacak. Robotik teknoloji yetenekleri geliştirilecek. Katma değerli üretim desteklenecek.

4. YÖNET

Yatırım ve uluslararası yönetişim

10 milyar dolarlık yatırım mobilizasyonu

• Hedefler: Veri merkezi,  Bulut bilişim, Yapay zeka altyapıları için özel sektör ağırlıklı en az 10 milyar dolar yatırımın harekete geçirilmesi.

Tek durak yatırım sistemi

• Uluslararası yatırımcılar için: Tek pencere mekanizması kurulacak. Yol haritası en fazla 30 iş gününde sunulacak.
• Amaç: Hızlı izin süreçleri,  Öngörülebilir yatırım ortamı,  Koordineli yatırım yönetimi

İstanbul'un yapay zeka merkezi yapılması

• İstanbul; Yapay zeka yatırımlarının vitrini, Uluslararası yatırım diplomasisi merkezi
  olarak konumlandırılacak.
• Terminal İstanbul:  Yerli girişimciler ile küresel yatırımcıların buluşma merkezi olarak kullanılacak.

Uluslararası standartların belirlenmesi

• Türkiye; OECD,  G20,  Birleşmiş Milletler platformlarında insan merkezli yapay zeka standartlarının oluşturulmasında aktif rol üstlenecek.
• Ortak Türk Dünyası Dil Modeli, Türk Devletleri Teşkilatı ile birlikte; Oğuz,  Kıpçak, Karluk dil gruplarını kapsayan ortak büyük dil modeli geliştirilecek.
• Düzenleyici deney alanları;  En az 5 öncelikli sektörde: Yapay zeka uygulamalarının kontrollü test edilmesine imkan veren "regulatory sandbox" yapıları kurulacak.

Ulusal Yapay Zeka Kurulu

• Kurulun görevi: Eylem planının yönetişimi,  Kurumlar arası koordinasyon
  İlerleme takibi
  
  

Siyasi Söylemler gözardı edildiğinde planın omurgası; insan kaynağı yetiştirme, kamu verilerinin açılması, veri merkezi yatırımları, yerli büyük dil modelleri geliştirilmesi, KOBİ'lerin yapay zekaya erişimi, İstanbul'un bölgesel yapay zeka merkezi haline getirilmesi ve 10 milyar dolarlık özel sektör yatırımı çekilmesi hedeflerinden oluşuyor.

Planın en somut, ölçülebilir  ve kolay takip edilebilir tarafları: 5 milyon kişilik eğitim programı, 1 GW veri merkezi kapasitesi, 2 bin kamu veri setinin açılması ve 1 trilyon TL'nin üzerinde ekonomik katma değer hedefi olarak öne çıkıyor.

Planın Sayısal Hedefleri

Yaşar İliksiz - Mistikalem.com