Kristal Küre Bulutsusu’nun 1500 Yıllık Işığı Dünya’ya Ulaştı
Hawai‘i'deki Maunakea zirvesinde bulunan 8.1 metrelik Gemini North Teleskobu, Boğa Takımyıldızı'ndaki halk arasında "Kristal Küre Bulutsusu" olarak bilinen NGC 1514 gezegenimsi bulutsusunun bugüne kadarki en detaylı görüntülerinden birini yakaladı. Yaklaşık 1500 ışık yılı uzaklıktan gelen çarpıcı görüntü, bize 1500 yıl önceki yıldız ölümünün ve merkezdeki gizemli çift yıldız sisteminin şekillendirdiği asimetrik gaz katmanlarının öyküsünü yansıtıyor.
Gezegenimsi Bulutsu (planetary nebula)
Astronomların “Kristal Küre Bulutsusu” olarak bilinen NGC 1514’e ait yayımladığı yeni görüntü, evrenin en etkileyici ölüm sahnelerinden birini yeniden gündeme taşıdı. Hawaii’deki Maunakea Zirvesi’nde bulunan 8,1 metrelik Gemini North Teleskobu tarafından kaydedilen görüntüde, bulutsunun katmanlı ve düzensiz gaz yapısı olağanüstü ayrıntılarla görülebiliyor.
Boğa Takımyıldızı bölgesinde, Perseus sınırına yakın konumda bulunan NGC 1514, Dünya’dan yaklaşık 1500 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor. Bu nedenle teleskobun kaydettiği ışık, aslında yaklaşık 1500 yıl önce yola çıktı. Başka bir deyişle astronomlar bugün, yıldızın geçmişine bakıyor.
NGC 1514, “gezegenimsi bulutsu” sınıfında yer alıyor. Bu isim ilk kez, 1790 yılında nesneyi keşfeden Alman-İngiliz astronom William Herschel tarafından kullanıldı. Herschel, bu bulutsuyu incelerken bazı bulutsuların tek bir yıldızdan oluştuğunu fark etmiş; bu, o zamana kadar tüm bulutsuların yıldız kümeleri olduğu yönündeki teorisini yıkmıştır.
Herschel, teleskopta gördüğü küresel yapının gezegenleri andırması nedeniyle bu tür cisimlere “planetary nebula” adını verdi. Ancak gezegenimsi bulutsuların gezegenlerle doğrudan hiçbir ilişkisi bulunmuyor.
Bu yapılar, Güneş benzeri düşük veya orta kütleli yıldızların yaşamlarının son evresinde dış katmanlarını uzaya savurmasıyla oluşuyor. Geride kalan sıcak çekirdek, çevredeki gazı yüksek enerjili radyasyonla aydınlatıyor. Kristal Küre Bulutsusu’nun sıcaklığının yaklaşık 15 bin Kelvin (yani aşağı yukarı 14.726,85 santigrat derece) olduğu tahmin ediliyor.
Bulutsunun Merkezinde iki Yıldız Yer Alıyor
NGC 1514’ün merkezindeki parlak nokta uzun süre tek bir yıldız sanıldı. Ancak modern gözlemler, burada birbirinin çevresinde dönen iki yıldız bulunduğunu ortaya koydu. Bu ikili sistemin dönüş periyodu yaklaşık dokuz yıl ve bu süre, gezegenimsi bulutsular içindeki en uzun yörünge dönemlerinden biri olarak kabul ediliyor.
Bilim insanlarına göre geçmişte Güneş’ten birkaç kat daha büyük olan yıldızlardan biri ölürken dış katmanlarını uzaya püskürttü. Sistemdeki iki yıldızın güçlü ve düzensiz yıldız rüzgârları ise bugün görülen yumrulu ve asimetrik gaz kabuklarını şekillendirdi.
Astronomlar, NGC 1514 gibi yapıları inceleyerek Güneş’in milyarlarca yıl sonraki olası kaderi hakkında da ipuçları elde ediyor.
Resmî adı: NGC 1514
Takımyıldız: NGC 1514 Boğa bölgesi
Dünya’ya uzaklığı: Yaklaşık 1500 ışık yılı
Türü: Gezegenimsi bulutsu
Keşif yılı: 1790
Keşfeden: William Herschel
Görüntüleyen teleskop: Gemini North Telescope
Tahmini sıcaklık: Yaklaşık 15.000 Kelvin
Gezegenimsi Bulutsular Nasıl Oluşuyor?
Güneş benzeri yıldızlar yaşamlarının sonunda dış katmanlarını uzaya atıyor. Çekirdekte kalan sıcak yıldız çevredeki gazı iyonize ediyor. Gaz bulutları parlak renkli halkalar ve kabuklar oluşturuyor. Bu süreç en az yaklaşık 20 - 30 bin yıl sürüyor; ardından bulutsu uzayda dağılıyor.
Ali Zülfikar Emin - Mistiklaem.com
Kaynak: Noirlab
Yorumlar