Medine Kayalıklarında Kur'an ve Hz. Ömer İzleri Bulundu
Suudi Arabistan'ın Medine kentinde gerçekleştirilen arkeolojik yüzey araştırmalarında keşfedilen yeni kaya yazıtları, İslamiyet'in yayılış yıllarına uzanan kanıtları ortaya çıkardıT
Arap Yarımadası'nın sert çölleri, tarih boyunca yalnızca kervanların geçtiği yolların ve bir dönem İslam habercilerine ait izlerin de saklandığı mekânlar oldu. Suudi Arabistan'ın Medine bölgesinde süren arkeolojik çalışmalar, tarihe kazınmış hatıraları yeniden görünür kılıyor.
Suudi Arabistan Miras Kurumu'nun açıklamasına göre; Mehd bölgesinde gerçekleştirilen yüzey araştırmalarında toplam 1774 arkeolojik buluntu kayda geçrildiş. Çalışmalar esnasında Süveyrika, Muveyhiye ve Haze bölgelerinde 156 yeni arkeolojik alan keşfedildi.
Arkeologlar, keşfedilen arkeolojik alanlarda 461 İslami yazıt, 34 Semudi yazıtı, 1259 kaya resmi, 11 taş yapı, 3 tarihi saray ve yapı kalıntısı, 2 eski kervan yolu ile 4 kuyu tespit etti. Gün yüzüne çıkan yeni kanıtlar, Medine'nin yalnızca İslam tarihinin ilk yıllarında değil, İslam öncesi ve sonrası dönemlerinde de önemli bir kültürel kavşağı olduğunu gösteriyor.
Adı adaletle anılan İslam Halifesi Ömer bin Hattab
Buluntular arasında en dikkat çekici olanlardan biri, ikinci halife Ömer bin Hattab'a övgü içeren kaya yazıtı.
Yazıtta "Allah Ömer bin Hattab'ın bu dünyada ve ahirette dostudur. Allah'tan başka ilah yoktur." ifadeleri yer alırken, araştırmacılar, metnin Hicazi hatla "İbrahim" adlı bir hattat tarafından kaleme alındığını belirtiyor.
Hicazi yazısı, İslam'ın ilk asırlarında kullanılan en eski Arap yazı stillerindendi. Günümüzde dünyanın çeşitli müzelerinde sergilenen en eski Kur'an nüshalarının çoğu Hicazi hatla yazılmış durumda.
Yazıtın taşıdığı önem yalnızca Hz. Ömer'in adını anmasından kaynaklanmıyor. Tarihçiler açısından bu tür metinler, erken Müslüman toplulukların yöneticilerini nasıl algıladıklarını ve dini söylemlerini gündelik yaşama nasıl yansıttıklarını anlamaya yardımcı oluyor.
Türkiye'de Her Cuma Hutbede Okunan Ayet de Kayada bulundu
Keşfin en dikkat çekici bir başka buluntusu, Nisa Suresi'nin 58. ayetinin işlendiği kayalar oldu. "Allah size, emanetleri mutlaka ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder." ayeti, İslam siyaset düşüncesi ve hukuk tarihinde özel bir yere sahip.Bu ayet, erken dönem İslam kaynaklarında devlet yönetimi, kamu görevi ve adalet anlayışına ilişkin tartışmalarda en sık atıf yapılan ayetlerden biri olarak kabul ediliyor.
Klasik İslam tarihçileri ve hukukçuları, Hz. Ömer dönemini çoğu zaman "adaletin kurumsallaşmaya başladığı dönem" olarak tanımlar. Özellikle tarihçi Taberî ve birçok erken dönem müellif, onun yönetim anlayışını kamu malının korunması, hesap verebilirlik ve hukuk önünde eşitlik ilkeleriyle ilişkilendirir.
Bu nedenle aynı araştırma sahasında hem Hz. Ömer'e atıf yapan bir yazıtın hem de adalet vurgusu taşıyan bir Kur'an ayetinin ortaya çıkması, tarihçiler için sembolik bir anlam da taşıyor.
K.ur'an- Kerim Yazıya Ne Kadar Erken Geçirildi?
Uzmanlara göre keşiflerin en önemli sonuçlarından biri, Kur'an ayetlerinin İslam'ın ilk dönemlerinde yalnızca sözlü olarak değil, yazılı biçimde de dolaşımda olduğunu göstermesi.
Aslında İslam tarihindeki geleneksel anlatı da bunu doğrular. Hz. Muhammed döneminde vahiylerin çeşitli malzemelere yazıldığı, daha sonra ilk halifeler döneminde derlenerek mushaf haline getirildiği kabul edilir.
Medine yakınlarında ortaya çıkarılan bu yazıtlar, Kur'an metninin erken dönemlerde günlük hayatın parçası haline geldiğine ve insanların kutsal metinlerden bölümleri kayalara kazıyacak kadar önem verdiğine işaret ediyor.
Bu durum, erken İslam toplumunda yazı kültürünün sanılandan daha yaygın olabileceği yönündeki akademik tartışmalara da yeni veriler sunuyor.
Kaya Resimleri ve Kervan Yolları
Araştırmalar yalnızca dini yazıtlarla sınırlı değil.
Belgelenen 1259 kaya resmi, bölgenin binlerce yıllık insan faaliyetlerine sahne olduğunu gösteriyor. Kaya resimleri sayesinde araştırmacılar avcılık gelenekleri, hayvan varlığı, göç hareketleri ve toplumsal yaşam hakkında bilgi elde edebiliyor.
Tespit edilen iki tarihi kervan yolu ise Medine çevresinin ticaret ağları içerisindeki önemini yeniden ortaya koyuyor. İslam öncesinde ve sonrasında Arap Yarımadası'nı birbirine bağlayan bu yollar, yalnızca malların değil, fikirlerin, inançların ve kültürel etkilerin de taşındığı güzergâhlardı.
Suudi Arabistan Miras Kurumu, keşiflerin erken İslam tarihi, Arap yazı geleneği ve bölgenin medeniyet mirasının anlaşılması açısından büyük önem taşıdığını vurguluyor.
Kurumun açıklamasında yer alan şu ifadeler dikkat çekiyor: "Mehd bölgesindeki her taş bir hatıra taşımakta, her yazıt ise İslam devletinin ilk günlerine uzanan tarihten bir hikâyeyi korumaktadır."
Gerçekten de Medine çöllerinde bulunan bu yazıtlar, yalnızca taş üzerine kazınmış birkaç satırdan ibaret değil. Onlar, İslam devletinin kuruluş yıllarında yaşayan insanların dünyasına açılan küçük pencereler niteliğinde.
Ali Zülfikar Emin - mistikalem.com
Yorumlar