Dünya'dan yaklaşık 1 kiloparsek (yaklaşık 3.260 ışık yılı) uzaklıkta bulunan ve Güneş'ten daha büyük kütleye (1.4 Güneş kütlesi) sahip bir ana kol yıldızının parlaklığının aniden azaldığını tespit etti. Eylül 2024'te başlayan ve Mayıs 2025'e kadar yaklaşık 8,5 ay süren bu olay sırasında, yıldızın parlaklığında 4 kadirlik (yaklaşık 40 kat) derin bir düşüş gözlemlendi. Modern teleskoplarla yapılan gözlemlerin yanı sıra Harvard arşivlerindeki tarihi verileri de inceleyen bilim insanları, aynı yıldızın 1937 ve 1981 yıllarında da benzer şekilde karardığını belirledi. Bu veriler, yıldızın etrafında dönen gizemli cismin yaklaşık 44 yıllık bir yörünge periyoduna sahip olduğunu ortaya koydu.
Bir Yıldız Aylarca Ortadan Kayboldu
Güneş’ten yaklaşık 3.200 ışık yılı uzaklıktaki bir yıldızın parlaklığında meydana gelen ve aylarca süren gizemli kararmaların nedenini ortaya çıkarıldı. The Astronomical Journal’da yayımlanan araştırmaya göre, “ASASSN-24fw” olarak adlandırılan olaya, ana yıldızın yörüngesindeki eşlikçi bir cismi çevreleyen gaz ve toz dolu devasa bulut neden oluyor.
Metal rüzgârları üfleyen görünmez bir disk, Güneş benzeri bir yıldızı perdelemişti.
Gökbilimciler, 1.000 ışık yılı uzaktaki sıradan bir ana kol yıldızının neden yaklaşık dokuz ay boyunca sönük kaldığını sonunda açıklayabildi. Görünmez bir “toz bulutu” değil; dev bir gaz yüklü disk, muhtemelen birkaç Jüpiter kütleli bir gezegenin çevresinde dönerek yıldız ışığını kesti. Üstelik bu disk, metal atomları içeren güçlü rüzgârlar estiriyor.
ASASSN-24fw olarak adlandırılan olayda, J0705+0612 adlı yıldızın parlaklığı 4 kadir azaldı ve bu durum 8,5 ay sürdü. Böyle uzun ve düzgün bir kararma, klasik “tozlu bulut” senaryolarıyla açıklanamıyor. Toz, yıldız ışığını dalgalı ve düzensiz biçimde soğurur. Oysa burada gözlenen ışık eğrisi pürüzsüz: Bu, optik olarak kalın ve gazca zengin bir yapıya işaret ediyor .
Araştırmacılar bu nedenle, yıldızın kendisini değil; yıldızın etrafında dolanan ikinci bir cismin çevresindeki diski suçluyor.
Bulutla İlgili Olağan Şüpheli, gezegen ya da kahverengi cüce
Veriler, kararmaya neden olan yapının yıldızdan yaklaşık 14 astronomik birim uzakta dolandığını gösteriyor. Bu uzaklık, Neptün yörüngesine yakın. Yıldızın geçmiş gözlemleri incelendiğinde, 1937 ve 1981 yıllarında da benzer kararmaların yaşandığı ortaya çıkıyor. Bu tekrarlar, failin tek seferlik bir bulut değil, yörüngede dolanan kalıcı bir sistem olduğunu gösteriyor .
Hesaplamalara göre bulutu olduğu yerde tutan cisim: En az birkaç Jüpiter kütlesinde, bir gezegen ya da düşük kütleli bir kahverengi cüce olabilir.
Metal içeren rüzgârlar
Spektroskopik gözlemler, hikâyenin en çarpıcı kısmını ortaya koyuyor. Kararma sırasında yıldız ışığında:
Sodyum (Na D) soğurma çizgileri,
Düşük iyonlaşmalı metal emisyon çizgileri,
Ve yıldızdan bağımsız hızlar gösteren gaz bileşenleri saptandı.
Bu çizgiler, diskin sadece “duran” bir yapı olmadığını; aksine gaz kaybettiğini, yani bir tür disk rüzgârı üflediğini düşündürüyor. Metal atomları içeren bu akışlar, klasik gezegen disklerinden beklenmeyecek kadar karmaşık hız yapıları sergiliyor .
| Bu rüzgârın tam olarak nasıl üretildiği bilinmiyor. Manyetik alanlar mı, çarpışma sonrası ısınma mı, yoksa başka bir mekanizma mı sorumlu? Makale yazarları bu noktada açıkça temkinli. |
Genç değil, yaşlı
Normalde gazca zengin diskler genç yıldızlarda görülür ve birkaç milyon yıl içinde dağılır. Oysa bu yıldız:
Yaklaşık 2–3 milyar yaşında,
Yani gezegen oluşum çağını çoktan geride bırakmış durumda.
Bu da şu sonucu doğuruyor: Disk, yıldızın doğumundan kalma olamaz. Araştırmacıların en güçlü yorumu, görece yakın geçmişte yaşanmış bir gezegen-gezegen çarpışması. Böyle bir çarpışma, kısa süreli ama yoğun gaz ve toz diskleri üretebilir.
Neler tespit edildi, neler belirsiz?
Kesinleşen Gerçekler:
- Kararmaya neden olan yapı bir gaz yüklü disk.
- Disk, yıldızın değil, ikincil bir cismin etrafında.
- Gaz, metal içeriyor ve aktif olarak hareket ediyor.
Gizemi Çözülemeyen Olgular:
- İkincil cismin gezegen mi kahverengi cüce mi olduğu.
- Disk rüzgârlarının fiziksel motoru.
- Bu tür olayların ne kadar yaygın olduğu.
Bu gözlem, ana kol bir yıldız etrafında: Zengin gaz içerikli, üstelik rüzgâr üreten bir “ikincil disk”
tespit edildiğine dair ilk güçlü kanıtlardan biri. Gezegen sistemlerinin “sakin” bir yaşlılık geçirmediğini; milyarlarca yıl sonra bile şiddetli çarpışmalarla yeniden şekillenebileceğini gösteriyor.
Yorumlar