Hantavirüs belirtileri ve sendromları nelerdir? Tedavi çalışmaları ne aşamada?

Hantavirüs için onaylı tedavi ve aşı yok

Hollanda bandıralı "MV Hondius" yolcu gemisinde tespit edilen ve hızla dünya gündemine oturarak pandemi endişelerine yol açan, hantavirüs kaynaklı sendromların henüz tedavisi yok ve korunma sağlayacak bir aşısı da mevcut değil.

Hantavirüs nedir? 

Hantavirüsler, Bunyavirales takımında yer alan Hantaviridae ailesine ait virüslerün genel adı. Her hantavirüs türü genellikle belirli bir kemirgen rezervuarıyla ilişkili. Söz konusu virüsler, rezervuar konumundaki kemirgenlerde belirgin hastalık oluşturmadan uzun süreli enfeksiyona neden olabiliyor.. Dünya genelinde çok sayıda hantavirüs türü tanımlanmış olmakla birlikte, yalnızca sınırlı bir kısmının insanlarda hastalığa neden olduğu bilinmekte.

İnsana bulaştığı tespit edilen tek Hantavirüs Andes

İnsandan insana bulaş nadir görülmekle birlikte, Güney Amerika’da bulunan Andes virüsü, sınırlı düzeyde insandan insana bulaşın belgelendiği bilinen tek hantavirüstür.

Hanta virüslerler iki sendroma neden olur. Renal Sendromlu Hemorajik Ateş (HFRS) ve Hantavirüs Kardiyopulmoner Sendromu (HCPS). Amerika'daki hantavirüsler “Yeni Dünya” hantavirüsleri olarak bilinir ve HCPS'ye neden olurlar. “Eski Dünya” hantavirüsleri olarak bilinen diğer hantavirüsler çoğunlukla Avrupa ve Asya'da bulunur ve  HFRS nedenidirler.

Hantavirüs Nasıl Bulaşıyor?

İnsan hantavirüs enfeksiyonu vakaları, genellikle virüsün spesifik kemirgen konakçıları için uygun bir yaşam alanı olan kırsal alanlarda ortaya çıkar. Yerleşim alanları etrafında kemirgenlerin yaşayabileceği evler, ahırlar, barakalar v.b insanların virüse maruz kalabileceği potansiyel yerlerdir. Hantavirüs çeşitli kemirgen türleri vasıtasıyla taşınır.

Hantavirüs hastalığının insanlara bulaşı, enfekte kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya salyasıyla doğrudan temas ve kontamine olmuş materyallerle temas sonucunda gerçekleşmektedir. Nadir görülmekle birlikte kemirgen ısırıklarıyla da bulaş olabilir. Kapalı veya yeterince havalandırılmayan alanların temizlenmesi, tarım faaliyetleri, ormancılık çalışmaları ve kemirgen bulunma durumu olan yerlerde uyuma/ konaklama gibi durumlarda da hava yoluyla soluma bulaş riskini artırmaktadır.

İnsanlar arasında bulaş yalnızca Amerika kıtasındaki Andes virüsü türü için bildirilmiş olup oldukça nadir görülmektedir. Andes virüsü, Güney Amerika’da görülen ve yüksek ölüm oranına sahip Hantavirüs Kardiyopulmoner Sendromu’na (HCPS) neden olan bir hantavirüs türüdür. İnsanlar arası bulaş; özellikle aynı evde yaşayan kişiler veya yakın ve uzun süreli teması olan kişiler arasında görülebildiği bildirilmektedir.  Bulaşın, hastalığın erken döneminde daha olası olduğu düşünülmektedir.

Hantavirüs Sendromlarının Belirtileri neler?

İnsanlarda semptomlar genellikle virüsün türüne bağlı olarak maruziyetten bir ila sekiz hafta arasında başlar ve genellikle ateş, baş ağrısı, kas ağrıları ve karın ağrısı, bulantı veya kusma gibi gastrointestinal semptomları içerir.

Hantavirüs Kardiyopulmoner Sendromu (HCPS)

Akciğeri etkileyen ciddi ve potansiyel olarak ölümcül bir hastalıktır. Enfekte kemirgenle maruziyetten sonra 1 ila 8 hafta arasında semptomlar gelişebilmektedir. Erken belirtiler; yorgunluk, ateş ve özellikle büyük kas gruplarında (uyluk, kalça, sırt ve bazen omuzlar) görülen kas ağrılarını içerir. Tüm HCPS hastalarının yaklaşık yarısı şu semptomları yaşar; baş ağrısı, baş dönmesi, titreme ve bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı gibi gastrointestinal sorunlar.  Hastalığın ilk aşamasından 4 ila 10 gün sonra, HCPS'nin geç belirtileri ortaya çıkar. HCPS'de hastalık öksürük, nefes darlığı, akciğerlerde sıvı birikimi ve şoka kadar hızla ilerleyebilir ve ölümcül olabilir.

Renal Sendromlu Hemorajik Ateş (HFRS)

HFRS, böbrekleri etkileyen ve bazen ölümcül olabilen ciddi bir hastalıktır. HFRS belirtileri genellikle maruziyetten sonra 1 ila 2 hafta içinde ortaya çıkar. Nadir durumlarda, belirtilerin ortaya çıkması 8 haftaya kadar sürebilir. İlk belirtiler aniden başlar ve şiddetli baş ağrıları, sırt ve karın ağrısı, ateş/titreme, bulantı, bulanık görme gibi belirtiler görülmektedir. Kişilerde yüz kızarması, gözlerde iltihaplanma veya kızarıklık ya da döküntü görülebilir. HFRS'de ilerleyen evrelerde düşük tansiyon, kanama bozukluğu, kan akışının yetersizliği (akut şok),iç kanama (damar kaçağı),akut böbrek yetmezliği görülebilir. HFRS Sendromu vakaların  %5-15’i ölümcül olabilmektedir.

HENÜZ İLACI YOK

Avrupa İlaç Ajansı (EMA), Basın ve Halkla İlişkiler Birimi yetkilisi Yasmina Alcazar, Anadolu Ajansı muhabiri  muhabiri Selman Aksünger'e yaptığı açıklamada "Bu tür vakalar için uygulanan tedavinin klinik destekleyici bakım ve erken teşhise dayandığına dikkat çekerek "Hayvanlardan geçen bu virüs için aşı veya belirli proteinleri hedef alan ve bağışıklık sisteminizin hastalıklarla savaşmasına yardımcı olan antikor geliştirilmesi hala erken aşamalarda. Mevcut antiviral tedaviler arasında bu tür hantavirüsler için etkili ve önerilen tedavi bulunmuyor, klinik onay için yeterli çalışma ve kanıtın da mevcut değil" dedi.

Kovid-19 tedavisinde kullanılan Favipiravir'in hantavirüs vakalarında kullanılabilir mi?

Antiviral bir ilaç olan ve Kovid-19 vakalarında da kullanılan Favipiravir'in hantavirüs vakalarında kullanımını destekleyecek klinik veri bulunmadığını aktaran Alcazar, "Antimikrobiyaller veya antiviraller hastalarda kullanılmadan önce laboratuvarda test edilmeli." ifadelerini kullandı.

Gözler, Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi'nde

Alcazar, Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) tarafından hantavirüs için yayımlanan değerlendirme raporunda bu mevcut tedavi yöntemleri ve destekleyici müdahaleler konusunda bilgilendirme yapıldığını belirterek, durumu yakından takip ettiklerini vurguladı.

Avrupa İlaç Ajansı aşı geliştirilme çalıştırmalarına desteğe hazır

EMA'nın pandemi, acil halk sağlığı ve bu tür belirsiz durumlarda düzenleyici faaliyetleri yöneten bir Acil Durum Görev Gücüne (ETF) sahip olduğunu kaydeden Alcazar, "EMA, ETF aracılığıyla hantavirüsler için aşı ve tedavilerin geliştirilmesini ve düzenleyici değerlendirmesini desteklemeye hazır. Hazırlık faaliyetleri kapsamında EMA, özellikle hantavirüslere ve Bunyaviricetes sınıfına ait (kemirgenler üzerinden bulaşan) diğer virüslere karşı antiviraller ve aşılar geliştiren ilaç firmalarının haritasını çıkardı." dedi.

Alcazar, EMA'nın durumu ECDC, Avrupa Komisyonu ve Avrupa ilaç düzenleyici ağı ile koordinasyon içinde yakından izlediğini bildirdi.

Hollanda Gemisindeki hantavirüs vakaları

Hollanda bandıralı lüks yolcu gemisi MV Hondius, 1 Nisan'da Arjantin'in Ushuaia Limanı'ndan hareket etmişti.

Gemide, 11 Nisan'da 70 yaşındaki Hollanda vatandaşı hayatını kaybetmiş, 13-16 Nisan'da Afrika'nın batısındaki Tristan da Cunha, Erişilmez Ada ve Bülbül Adası ziyaretlerinde 6 yolcunun daha gemiye binmesiyle bu tarihlerdeki kayıtlara göre toplamda 180 yolcu ve mürettebat olduğu belirtilmişti.

Santa Elena'ya geldiğinde gemiden 30 kadar yolcunun yanı sıra hayatını kaybeden yolcunun cesedi ile semptom bulunan Hollandalı eşi de ayrılmıştı. Johannesburg'a giden Hollandalı kadın 26 Nisan'da hayatını kaybetmişti.

İngiliz vatandaşı olan ve semptom gösteren bir erkek yolcu da yanındaki ABD'li arkadaşı ile 27 Nisan'da gemiden indirilmişti.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 2 Mayıs'ta MV Hondius, Cabo Verde'de (Yeşil Burun Adaları) olduğu sırada hantavirüs vakalarının gemide görüldüğünü açıklamış ve 3 Mayıs'ta bir Alman kadın yolcunun hayatını kaybetmesiyle bu gemide seyahat edip virüsten ölenlerin sayısı 3'e çıkmıştı.

Cabo Verde yetkililerinin geminin yanaşmasına ve herhangi bir kişinin inmesine izin vermemesi üzerine DSÖ ve İspanya arasında yapılan görüşmeler sonrasında 5 Mayıs'ta yolcuların indirilmesi için MV Hondius'un Tenerife'ye getirilmesine karar verilmişti.

Tenerife'den tahliye edilen yolculardan 1 Fransız ve 1 ABD'li de ülkelerine gittiklerinde hantavirüs testleri pozitif çıkmıştı.