Dünyanın yeni korkulu rüyası Nipah Virüsünü anlama kılavuzu

Nipah Virüsü Hakkında Bilinmesi Gereken Her Şey

Hindistan'ın Batı Bengal eyaletinde yeniden ortaya çıkan Nipah virüsü (NiV), yüksek ölüm oranı ve beyin iltihabına yol açmasıyla küresel endişelere neden oluyor.

İlk kez 1998'de Malezya'da tespit edilen bu zoonotik virüs, meyve yarasalarından insanlara, oradan da insandan insana bulaşabiliyor.

Henüz aşısı veya özel bir tedavisi bulunmuyor.

İşte uzman görüşleri ve bilimsel kaynaklarla Nipah virüsüne ait spekğlasyon içermeyen gerçek bilgiler: 

Nipah Virüsü,Yüksek Ölüm Riskli Gizli Salgın Tehdidi mi?

Hindistan'ın Batı Bengal eyaletinde son zamanlarda bildirilen Nipah virüsü (NiV) vakaları, dünya sağlık otoritelerinin dikkatini yeniden bu ölümcül patojene çevirdi. Yüksek ölüm oranı ve ciddi nörolojik komplikasyonlara yol açmasıyla bilinen virüs, DSÖ (Dünya Sağlık Örgütü) tarafından öncelikli araştırma gerektiren patojenler listesinde yer alıyor. Peki, Nipah virüsü tam olarak nedir, nasıl bulaşır ve nasıl korunulur? Haberimizde, Hint ve Batı kaynaklı verileri de harmanlayarak bu sorulara yanıt veriyoruz.

Nipah Virüsü Nedir? Yeni Bir Virüs Mü?

Hayır, Nipah virüsü yeni bir virüs değil. İlk olarak 1998 yılında Malezya'nın Nipah köyünde keşfedilmiş ve adını buradan almıştır. Paramyxoviridae ailesine, Henipavirus cinsine ait bir RNA virüsüdür. Uzmanlar, virüsün iki ana alt türünden bahsetmektedir: Malezya alt türü ve Bangladesh alt türü. Bu alt türlerin ölümcüllüğünde belirgin bir fark bulunur. Malezya alt türünün ölüm oranı yaklaşık %15 civarındayken, özellikle Hindistan ve Bangladesh'te görülen alt türün ölüm oranı %40 ile %75 arasında değişebilmekte, hatta bazı salgınlarda %90'ı aşabilmektedir.

Nipah virüsünün Kökeni ve Tarihçesi

Nipah virüsü, Güney ve Güneydoğu Asya'nın endemik (yerleşik) bir tehdidi haline gelmiştir. İlk salgın Malezya ve Singapur'da, domuz çiftlikleri ve meyve yarasaları arasındaki temas sonucu ortaya çıkmıştır. Ancak daha sonraki salgınların merkezi, özellikle Hindistan'ın Kerala ve Batı Bengal eyaletleri ile Bangladesh olmuştur. Amerikan CDC'si (Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri), bu bölgelerde periyodik salgınların görüldüğünü belirtmektedir.

Nipah virüsünün Bulaşma Yolları

Virüsün doğal rezervuarı (konağı), Pteropodidae familyasına ait meyve yarasalarıdır (uçan tilkiler). İlk bulaşma şu yollarla olur:

• Hayvandan İnsana: Enfekte yarasaların ısırdığı veya üzerine idrar/dışkı bıraktığı meyvelerin tüketilmesi, enfekte hayvanların (domuz gibi) vücut sıvılarıyla doğrudan temas.
• İnsandan İnsana: Son yıllardaki salgınların en çarpıcı özelliği, insandan insana etkin bulaşmanın kanıtlanmasıdır. Virüs, enfekte bir kişinin vücut sıvılarıyla (tükürük, idrar, kan) doğrudan temas yoluyla yayılır. Bu nedenle, hastane ortamları ve hasta bakımı veren aile üyeleri/ sağlık çalışanları yüksek risk altındadır. Ancak, grip veya kızamık gibi hava yoluyla kolayca yayılmaz.

Belirtiler ve Teşhis: Virüs Vücuda Girince Ne Olur?

Nipah virüsü, adeta bir "beyin ve akciğer avcısı" gibi davranır. Kuluçka süresi 4-14 gün arasındadır. Enfeksiyon, asemptomatik (belirtisiz) seyredebileceği gibi, ölümcül akut ensefalite (beyin iltihabı) kadar varabilen bir spektruma sahiptir.

İlk Belirtiler: Ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, kusma, boğaz ağrısı.
Ciddi Belirtiler: Baş dönmesi, uyuşukluk, bilinç değişiklikleri, akut ensefalit, atipik pnömoni, şiddetli solunum sıkıntısı (akut solunum sıkıntısı sendromu).
Uzun Vadeli Etkiler: Hayatta kalanlarda, nöbetler ve kişilik değişiklikleri gibi kalıcı nörolojik sekeller görülebilir.

Teşhis, genellikle RT-PCR (gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu) testi ile kan, boğaz sürüntüsü, beyin omurilik sıvısı veya idrar örneklerinden virüsün tespitiyle konulur.

Tedavi ve Aşı: Mücadelede Neredeyiz?

Maalesef, Nipah virüsü enfeksiyonu için onaylanmış özel bir antiviral ilaç veya aşı bulunmamaktadır. Tedavi büyük ölçüde destekleyici tedavi ile sınırlıdır: solunum desteği, nöbet kontrolü, dehidrasyonun önlenmesi ve ikincil enfeksiyonların tedavisi. Ancak, DSÖ koordinasyonunda ve CEPI (Salgınlara Hazırlık Yenilikleri Koalisyonu) gibi kuruluşların finansmanıyla çeşitli aşı adayları ve monoklonal antikor tedavileri üzerinde klinik öncesi ve klinik çalışmalar umut verici şekilde devam etmektedir.

Korunma Yolları: En Etkili Silah Önlem Almak

Riskli Bölgelerde: Hurma özü (raw date palm sap) gibi yarasa kontamine olma ihtimali bulunan çiğ gıdalardan ve meyvelerden kaçının. Meyveleri iyice yıkayın ve kabuğunu soyarak tüketin.
Enfekte Kişilerle Temas: Hasta kişilerin vücut sıvılarıyla temastan kaçının. Sağlık çalışanları katı enfeksiyon kontrol önlemleri (eldiven, maske, gözlük, önlük) almalıdır.
Hayvanlarla Temas: Çiftlik hayvanları, özellikle de domuzlarla gereksiz temastan kaçının.
Ölü Hayvanlar: Ölmüş hayvanlara çıplak elle dokunulmamalı, usulüne uygun imha edilmelidir.

Türkiye İçin Nipah virüsü Riski Nedir?

Nipah virüsü şu ana kadar tropikal iklim kuşağındaki belirli bölgelerle (Hindistan, Bangladesh, Malezya, Singapur, Filipinler) sınırlı kalmıştır. Ancak, meyve yarasalarının coğrafi dağılımı, küresel ticaret ve seyahat göz önüne alındığında, diğer bölgeler için de teorik bir risk söz konusudur. Türkiye'de şu ana kadar Nipah virüsü vakası bildirilmemiştir. Uluslararası seyahat ve ticaret yoluyla bir vaka gelse dahi, virüsün insandan insana bulaşma verimliliği düşük olduğu için geniş çaplı bir salgına yol açma ihtimali düşüktür. Ancak, sağlık otoritelerinin sürveyans (izlem) sistemleri ve halk sağlığı önlemleri bu tip yeni ortaya çıkan patojenlere karşı da hazırlıklı olmalıdır.

Nipah virüsü, yerel ancak yıkıcı salgınlara yol açabilen ciddi bir halk sağlığı tehdididir. Bilim dünyası aşı ve tedavi için çalışmalarını sürdürürken, riskli bölgelerde farkındalığın artırılması ve basit korunma önlemlerinin alınması, insan hayatını kurtarmada en kritik rolü oynamaktadır.