Uykudan önce neden düşünceye dalarız?

Uykuya dalarken kolumuz, bacağımız neden oynar? Uykuya dalarken düşme hissi neden oluşur?

Uykudan önce neden düşünceye dalarız?
İlginizi çekebilir

Tam uykuya dalarken birden düşme hissine kapılıp vücudumuzun silkindiğini çok görmüşüzdür. Oldukça yaygın olan bu hisse beyindeki iki bölgenin kontrol çatışması neden oluyor.

Bunu bir rüyanın parçasıymış gibi algılıyorsak boşlukta düşüyormuş hissi oluşur; buna hipnik seğirme denir. Beynimiz uyku için çevreyle bağlantısını keserken ortaya çıkan bir çatışmanın göstergesidir bu.

Uykuda vücudumuz felç olmuş gibidir ve dış dünyadaki olaylara duyarsız hale geliriz. Ama kas kontrolümüz düğmeye basılmışçasına durmaz.

Beynimizde retiküler aktivasyon sistemi adlı bölge nefes alma gibi temel fonksiyonları kontrol eder ve tetikte olma duygusunu hissettirir bize.

Öte yandan görmeyle ilgili ventrolateral preoptik çekirdek (optik sinir önündeki bölge) ise yorgunluğu düzenler.

Uykuya dalma sırasında retiküler aktivasyon sistemi vücudumuzun kontrolünü elden bırakırken ventrolateral çekirdek denetimi ele alır. Bu yavaşça kısılan bir lamba düğmesi gibidir, ama her zaman pürüzsüz işlemeyebilir.

Uyanıklığı sağlayan enerji kalıntıları ani yükselişe geçtiğinde seğirme hareketleri görülür. Fakat bunun nedeni tam olarak bilinmiyor. Hızlı göz hareketlerinin tersine bu seğirmelerin rüya gören beyinle bir ilgisi yoktur. Bundan ziyade günün son kalıntıları gibidir.

'Patlayan kafa sendromu' adı verilen ve insanın kafasının içinde bomba patlıyormuş gibi sesler duymasına neden olan tuhaf rahatsızlıkta da benzer belirtiler görülür. Beynin uyanık ve uykuya geçen kısmı arasında bir kontrol mücadelesi vardır ve bu şimşek çakması gibi ışıklar görmeye ve yüksek sesli patlamalar duymaya neden olur.

Bazı ileri vakalarda bu olgu aşırı uykusuzluğa ve hatta bedenin bilinmez güçler tarafından ele geçirilmesi iddialarına bile neden olmuştur.

Fakat genel olarak burada endişe edilecek bir durum yoktur. Uykuya dalma anında ortaya çıkan ilginç bir çatışma halinden ibarettir.

Daha önce konu hakkında yazan psikolog Tom Stafford'a göre, "Uyku halindeyken yaptığımız her iki hareket türü arasında hoş bir simetri vardır. Hızlı göz hareketleri, uyanmakta olan dünyada görülebilecek rüya kalıntılarıdır. Hipnik seğirmeler ise rüya dünyasına izinsiz giren uyanık yaşam kalıntıları gibidir."

UYKUDA KOL VE BACAKLAR NEDEN OYNAR?

Uykuya dalma anında kolumuzun ve bacağımızın neden istem dışı hareket ettiğini merak ettiniz mi? Psikolog Tom Stafford açıklıyor.

Vücudumuzu uykuya terk ederken beynimizden giden ani seğirme emirleriyle kol ve bacaklarımız istem dışı bir şekilde sarsılabilir. Bazıları bunu şaşırtıcı, bazıları ise utandırıcı bulur. Aslında hipnik kas seğirmesi çok ilginç bir olgudur. Buna neyin yol açtığını kimse bilmiyor. Ama beynin kontrolünü ele geçirmek için uyanıklık ile uyku hali arasında her gece yaşanan savaşın yan etkisi olarak nitelenebilir.

Uyurken vücudumuz felç halindedir. En hareketli rüyaları görürken bile kaslarımız hareketsiz ve gevşektir, iç heyecanımızı yansıtmazlar. Dış dünyada meydana gelen olaylar bizi etkilemez. Bunu denemeniz tavsiye edilmez ama yapılan deneylerde, gözlerinizi açık kalacak şekilde bantla yapıştırıp uykuya daldığınızda biri gözünüze lamba tutsa bile rüyanızın bundan etkilenmediği görülmüştür.

Fakat rüya gören kişi ile dış dünya arasındaki kapı tümüyle kapalı da değildir. Rüya görmekte olan beyinden kaçan iki tür hareket vardır ve bunların etkileri farklıdır.

Beyinde savaş

Uyurken en çok yaptığımız hareket hızlı göz hareketleridir. Rüya sırasında gözlerimiz, gördüğümüz rüyaya göre hareket eder. Örneğin rüyamızda tenis maçı seyrediyorsak gözlerimiz bir sağa bir sola hareket eder. Rüya dünyasında oluşan bu hareketler normal uyku felcinden çıkarak gerçek dünyaya yansır. Uyuyan birinin gözlerinin hareket etmesi rüya gördüklerinin en belirgin işaretidir.

İstem dışı kol-bacak hareketleri olarak ifade edilebilecek hipnik seğirmeler bundan farklıdır. Daha çok çocuklarda görülür. Rüyalarımız en basit haldeyken ortaya çıkar ve rüya dünyasında olan şeyleri yansıtmazlar. Örneğin rüyanızda bisiklet sürüyorsanız bacaklarınızı yuvarlak bir şekilde hareket ettirmezsiniz.

Hipnik seğirme ise uyku felci vücudunuzu ele geçirmeye başlarken hareketlerinizi düzenleyen motor sisteminizin vücudunuz üzerinde hâlâ belli bir kontrol uyguladığının işaretidir.

Beyinde, uykumuzu kontrol eden “uyu-uyan” düğmelerinden ziyade, denge noktasında duran iki zıt sistemin kontrolü diğerinden çekip aldığı bir dans söz konusudur.

Uyku hali ve uyanıklık

Bu sistemlerden biri, beynin derinliklerinde, korteksin (beyin zarı) hemen altında bulunan ve retiküler aktivasyon sistemi adı verilen sinir hücreleri ağındadır. Bu sistem nefes alma gibi temel psikolojik süreçleri kontrol eden beyin bölgeleri arasında yuvalanmıştır. Retiküler aktivasyon sistemi tam kapasite çalışırken bizler de tam uyanık ve hareket etmek ister haldeyizdir.

Bunun karşısında ise ventrolateral preoptik çekirdek bulunur; ‘ventrolateral’ beynin altında ve kenarında, ‘preoptik’ ise göz sinirlerinin geçtiği noktadan hemen önce demektir. Kısaca VLPO adı verilen bu sistem insana uyku hali verir ve göz sinirlerine yakınlığı nedeniyle gece ile gündüzü birbirinden ayırt ederek uyku döngümüzü düzenler.

'Hipnik seğirmeler'in nedeni

Zihnimiz dış dünyayı algılama ve yorumlama görevinden yavaş yavaş sıyrılıp kendi eğlencesini yaratmaya başladığında retiküler sistem ile VLPO arasındaki mücadele de başlar ve ikincisi lehine gelişir. Uyku felci denen durum oluşmaya başlar. Bundan sonra ne olduğu ise net değildir. Ama belirtiler motor sisteminin kontrolü için verilen mücadelenin hâlâ devam ettiği yönündedir. Uyku felci oluşurken gündüzden kalan enerji ani kas hareketleriyle patlama yapar. Başka bir deyişle, hipnik seğirmeler normal gündüz motor kontrolünün son çırpınışlarıdır.

Bazıları hipnik seğirmelerin rüyalarında düşerken ortaya çıktığı inancında. “Rüyayla bütünleşme” adı verilen bu olgu, çalar saat gibi dış etkenlerin rüyada etki göstermesi anlamına gelir. Bunun meydana gelmesi, zihnimizin makul hikayeler yaratma kapasitesini göstermektedir. Rüya halindeyken beynin planlama ve öngörü bölgeleri bastırılmıştır, zihnimiz serbest bir şekilde yaratıcılığını kullanmakta serbesttir.

Hipnik seğirmeler, zihnin geçiş halindeyken, uyanıklık ve uyku arasındaki mücadeleden kaçıp kurtulan hareketlerdir. Uyanık dünyada, bizi çevreleyen olaylara anlam vermeye çalışırız. Rüyada ise zihnimiz kendi faaliyetine anlam vermeye çalışır, ki bu da rüyayla sonuçlanır. Uykuya dalış sırasında bu dünya üzerine perde çekilirken ortaya çıkan hipnik seğirmeler, kendi bedenimize ait hareketlerdir ve uyumakta olan bilincin dikkatinden kaçarak rüyalarımıza eklemlenirler.

Yani uyku halindeyken yaptığımız her iki hareket türü arasında hoş bir simetri vardır. Hızlı göz hareketleri, uyanmakta olan dünyada görülebilecek rüya kalıntılarıdır. Hipnik seğirmeler ise rüya dünyasına izinsiz giren uyanık yaşam kalıntıları gibidir.

William Park ve Tom Stafford - BBC.co.uk

Tüm yorumlar
BURÇ YORUMLARI
NAMAZ VAKİTLERİ